ABD-İran savaşı an meselesi mi?

ABD ile İran arasındaki gerilim bu kez Umman Denizi’nde yükseldi. ABD’li bir yetkili, Amerikan ordusunun, USS Abraham Lincoln uçak gemisine yaklaşan İran’a ait bir insansız hava aracını düşürdüğünü açıkladı. Bölgedeki tansiyonu artıran bu gelişme, ABD–İran hattında yeni bir krizin kapıda olup olmadığı sorusunu gündeme taşıdı.

Yaşanan olayın, gerilimi tırmandıran yeni bir aşamaya mı işaret ettiği yoksa sahadaki karşılıklı caydırıcılık mesajlarının bir parçası mı olduğu tartışılıyor. Emekli Başkonsolos Gülru Gezer, bölgenin stratejik hassasiyetine dikkat çekerek, Hürmüz Boğazı ve Umman Denizi’nin son derece dar ve yoğun bir su yolu olduğunu vurguladı. Gezer, askeri yığınakların arttığı ve ticari gemi trafiğinin yoğunlaştığı bir dönemde bu tür olayların yaşanmasının kaçınılmaz olduğunu ifade etti.

Gezer’e göre İran, bir yandan müzakerelere açık olduğunu söylerken, diğer yandan askeri kapasitesini göstererek ABD’ye “sandığınız kadar zayıf değilim” mesajı veriyor. Ancak bu tür adımların ciddi sonuçları olabileceğini belirten Gezer, ABD’nin İHA’yı düşürdüğünü açıklamasının tansiyonu daha da yükselttiğini söyledi. İran’ın ise söz konusu İHA’nın istihbarat toplama amacıyla bölgeye gönderildiğini ve gerekli bilgilerin elde edildiğini savunduğu aktarıldı.

Gezer, müzakerelere gidilen bir süreçte bu tür askeri gerilimlerin masadaki süreci olumsuz etkileyebileceğini belirtti. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM) “müsamaha göstermeyeceğiz” açıklamasına dikkat çeken Gezer, bölgede tansiyonun yüksek seyrettiğini, ancak şu aşamada olayın sıcak çatışmaya dönüşmemesinin önemli olduğunu vurguladı.

Öte yandan Axios’un haberine göre, İran’ın ABD ile yapılması planlanan görüşmelerin yerini İstanbul’dan Umman’a taşımak istediği belirtildi. Ayrıca Tahran’ın, bölge ülkelerinin gözlemci olarak katıldığı çok taraflı bir format yerine, görüşmeleri doğrudan ABD ile yürütmek istediği kaydedildi.

Uluslararası İlişkiler Uzmanı Dr. Anar Ali, İran’ın hem görüşme yeri hem de format konusunda yeni taleplerinin İran diplomasisi açısından anlamlı olduğunu ifade etti. Ali, Umman’ın İran için Körfez ülkeleri arasında özel ve güvenilir bir konuma sahip olduğunu, geçmişte ABD–İran ve nükleer müzakerelerin defalarca bu ülkede yapıldığını hatırlattı.

İran’ın İstanbul’da planlanan ve Türkiye başta olmak üzere bazı bölge ülkelerinin katılımını öngören formatı, sürece müdahale olarak gördüğünü belirten Ali, Tahran’ın bu nedenle ikili görüşme formatında ısrar ettiğini söyledi. İran’ın Türkiye’yi NATO üyesi olması ve Suriye politikaları nedeniyle mesafeli değerlendirdiğini aktaran Ali, Tahran’ın müzakereleri “varoluşsal” bir mesele olarak gördüğünü vurguladı.

Dr. Ali’ye göre İran, nükleer başlıkta uranyum zenginleştirme oranının düşürülmesi gibi bazı tavizlere açık olsa da, balistik füze kapasitesinin sınırlandırılması, bölgedeki vekil güçlere desteğin kesilmesi ve İsrail’e yönelik güvenlik taleplerini bir teslimiyet olarak görüyor. Bu nedenle İran, kendisini daha güvende hissedeceği bir ülke olarak Umman’da ve istediği formatta müzakere etmekte ısrar ediyor.