Atatürk’ün “soyağacı” ve az bilinen fotoğrafları albümde toplandı

Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumuna bağlı Atatürk Araştırma Merkezi, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün soyağacından eğitim hayatına, askerlik ve siyasi yaşamından Cumhuriyet’in gelişim sürecine kadar uzanan çalışmalarını, fotoğraflar, kısa anlatımlar ve QR kodlarla bir araya getirdi.

Kurum yayınlarından çıkan ve Cumhuriyet tarihinde “Çiçek Bayramı”, “Altılar Davası” gibi az bilinen konuları da aydınlatan esere ilişkin açıklama yapan Atatürk Araştırma Merkezi Başkanı Prof. Dr. Ahmet Kılınç, uzun yıllar içerisinde bu çalışmayı tamamladıklarını söyledi.

Kılınç, Atatürk’le ilgili çok fazla albüm bulunduğunu, Atatürk Araştırma Merkezi’nin albümünü özel kılanın, kurumun kendi arşivlerindeki belge ve fotoğrafları bir araya getirmesi olduğunu ifade etti.

Eserin editörlüğünü kendisinin üstlendiğini belirten Kılınç, şunları kaydetti:

“Albüm deyince insanların aklına sadece fotoğraf geliyor ama bu albümde sadece fotoğraf yok. Fotoğrafları anlatan metinler, bilgiler de var. Albümde az bilinen fotoğraflar da var, çok bilinenler de. Çok bilinen fotoğraflardaki teferruatlar veya detaylarla ilgili albümün içerisinde bilgilere yer verdik. Atatürk, ömrünü vatanına, milletine vakfetmiştir. Albümü nispeten özgün kılan hususlardan bir tanesi de albümün interaktif bir halde olmasıdır. Örneğin albümün içerisinde bir fotoğrafa ilişkin Başkanlığımızın bir yayını veya Atatürk Ansiklopedisinden bir madde varsa, buraya QR kodu ekledik. Böylece okuyucular konuya ilişkin ücretsiz pek çok bilgi alabilecek. Albüm aslında, Atamızın kendi ailesinden, hatta kendi varlığından dahi vazgeçerek her şeyini, tümüyle, tüm gücünü, tüm varlığını vatanına, milletine vakfettiğini bize çok bariz bir şekilde gösteriyor.”

Atatürk’ün “şeceresi” de yer alıyor

Albümde “öncesi” ve “sonrası” gibi karşılaştırmalı fotoğraflara da yer verildiğini dile getiren Kılınç, Atatürk’ün Selanik’te doğduğu evin önceki dönem ve şimdiki haliyle yan yana okuyucuya sunulduğunu belirtti.

Albümde yaklaşık 350 fotoğrafın bulunduğunu aktaran Kılınç, “Belli bir konsept dahilinde, kronolojik usulle albümü oluşturduk. Albüm, Atatürk’ün doğum yılı 1881 ile başlıyor, 1938 ile bitiyor. Ama onun içerisindeki konuları da kronolojiyle yaptık. Albümün ilk bölümü ‘Selanik’ten Trablusgarp’a’, ‘Cepheden Cepheye’, ‘Milli Mücadele Sahnesinde’, ‘Liderliği ve Cumhuriyet’in Doğuşu’, ‘Yenileşmenin Öncüsü’ ve ‘Devrimler ve Toplumsal Dönüşüm’ şeklinde. Konular konsept dahilinde bir kronoloji içerisinde sunuluyor.” dedi.

Prof. Dr. Kılınç, albümde, Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım’ın fotoğrafları ile babasıyla ilgili kendi özel arşivlerinde olan ve daha sonraki bilgilerin hepsinin ilk kaynağını ve ham halini oluşturan şecere bilgilerinin de bulunduğunu dile getirdi.

Cumhuriyet dönemi yazarlarından, arşivlerindeki, tarihçi Enver Behnan Şapolyo’nun özel koleksiyonundan albüme alınan şecereye dikkati çeken Kılınç, şunları kaydetti:

“Özel arşivimizde yer alan, Atatürk’ün babası Ali Rıza Efendi’nin şeceresine ilişkin görüntüyü de albümün içerisine koymuş olduk. Atamızın babasıyla ilintili olan şeceresindeki ilk veri Şapolyo’dan çıkmaktadır. Şapolyo daha sonra bunu 1950’lerde kitap olarak da çıkarmış. Daha sonraki kitaplar da onu takip etmiş. Kitaplarda yer alan şecerenin aslı ve ilk hali budur. Bu çalışma Şapolyo’nun el yazmasıdır.”

Afganistan Büyükelçiliği sefaretine bayrağı Atatürk çekmiş

Albümde, az bilinen Afganistan’ın bağımsızlığıyla ilgili fotoğraflardan birisine yer verdiklerini belirten Kılınç, “Bu fotoğraf, 10 Haziran 1921 tarihinde Ankara’daki Afgan Sefarethanesinde çekilmiş. Bayrak çekme töreninde sefarethaneye bayrağı bizzat Mustafa Kemal Paşa çekmiş. Bu fotoğraf, nadir bilinen bir fotoğraftır. Bizim özel arşivimizde olan bu fotoğraf, bu albüm vesilesiyle tüm kamuoyuna ulaşmış oldu.” bilgisini paylaştı.

Kılınç, Atatürk’ün kitap ve gazete okurken görüldüğü ve neyi okuduğunun anlaşılmadığı fotoğraflarına da özel yöntemle bozulmadan büyütülerek albümün içerisinde yer verdiklerini vurguladı.

Bu yöntemi, Anadolu Ajansı’nın künyesinde de yer alan 27 Kasım 1930 tarihli fotoğrafta yaptıklarını kaydeden Kılınç, “Mustafa Kemal Atatürk, Ege Vapuru ile Trabzon’a seyahat halindeyken çekilmiş olan bir fotoğrafı var, bilinen bir fotoğraf. 27 Kasım 1930 tarihli bir fotoğraf. İlk etapta hangi gazeteyi okuduğu anlaşılmıyor. Paşamız 24 Kasım tarihli Hakimiyeti Milliye Gazetesi’ni okuyor. İşte albümü farklı kılan husus. Paşa’mızın okumuş olduğu gazete ve okuduğu sayfanın tamamına albümde yer verdik.” ifadesini kullandı.

Tarihi anların detaylarına vurgu

Prof. Dr. Ahmet Kılınç, fotoğrafları özgün nitelikler katarak sunmaya çalıştıklarının altını çizerek, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Atamızın Meclis kürsüsünde bir fotoğrafı var. O fotoğrafı herkes bilir ama o fotoğrafta sobalarla ısınan bir Meclis görüyoruz. Biz, o sobaların kendisine atıfta bulunduk. Gaz lambalarıyla aydınlanma var. O gaz lambalarına vurgu yaptık. Nüansları albüme ekledik. En az 20-30 civarında da bizim çok az bilinen fotoğraflarımız var albümde. ‘Fotoğraflarla Atatürk Bir Ömür, Bir Cumhuriyet’ albümü satışta ve ‘https://emagaza-atam.ayk.gov.tr/magaza/’ sayfasından ulaşılabilir.”